ناکامی یعنی تأخیر نه شکست !مسیر انحرافی موقت است ,نه کوچه بن بست

نامه چارلی چاپلين به دخترش

جرالدين دخترم، اينجا شب است. يک شب نوئل، درقلعه کوچک من همه اين سپاهيان بی سلاح خفته در اندوه نه برادر و خواهرت وحتی مادرت، بزحمت توانستم بی آنکه اين پرندگان خفته را بيدار کنم، خودم را به اين اتاق کوچک نيمه روشن، به اين اتاق پيش از مرگ برسانم. من از تو بسی دورم، خيلي دور، اما چشمانم کور باد اگر يک لحظه تصوير ترا از چشمخانه من دور کنند. تصوير تو آنجا روی ميز هم هست. تصوير تو اينجا روی قلب من نيز هست. اما تو کجايی، آنجا، در پاريس افسونگر بروی آن صحنه پرشکوه تئاتر شانزه ليزه هنرنمايی ميکنی! اينرا ميدانم و چنان است که گويی در اين سکوت شبانگاهی آهنگ قدمهايت را ميشنوم و در آن ظلمات زمستانی، برق ستارگان چشمانت را می بينم. شنيده ام نقش تو در اين نمايش پرنور و پرشکوه، نقش آن "شاهدخت ايرانی" است که اسير تاتارها شده است. شاهزاده خانم باش و بمان. ستاره باش و بدرخش، اما اگر قهقه تحسين آميز تماشاگران، عطر مستی آورگلهايی که برايت فرستاده اند، ترا فرصت هوشياری داد، در گوشه ای بنشين، نامه ام را بخوان و به صدای پدرت گوش فرادار.

من پدر تو هستم جرالدين!، من چارلی چاپلين هستم، وقتی بچه بودی شبهای دراز بربالينت نشستم و برايت قصه ها گفتم، قصه "زيبای خفته در جنگل" قصه "اژدهاي بيدار در صحرا". خواب که به چشمانم می آمد طعنه اش می زدم و می گفتم: اش...برو در رويای خفته ام، رويا می ديدم. جرالدين! رويا، رويای فردای تو، رويای امروز تو، دختری می ديدم پريروی، فرشته ای ميديدم بروی آسمان که می رقصيد و مي شنيدم، تماشاگران را که می گفتند، دختره را می بينی؟! اين دختر همان دلقک پيره! اسمش يادته؟ چارلی؟! آره من چارلی هستم! من دلقک پيری بيش نيستم! امروز نوبت توست. من با آن شلوار گشاد پاره پاره رقصيدم و تو در جامه حرير شاهزادگان می رقصی! اين رقص ها و بيشتر از آن صداي کف زدن های تماشاگران گاه ترا به آسمانها خواهد برد. برو! آنجا هم برو! اما گاهي نيز بروی زمين بيا و زندگی مردمان را تماشا کن. زندگی آن رقاصان دوره گرد کوچه های تاريک را که با شکم گرسنه می رقصند و با پاهايی که از بينوايی مي لرزد، من يکی از اينان بودم جرالدين! در آن شبها، در آن شبهای افسانه اي کودکی که تو با لالايی قصه هاي من بخواب ميرفتی، من باز بيدار می ماندم، در چهره تو می نگريستم، ضربان قلبت را می شمردم و از خود می پرسيدم، چارلی؟ آيا اين بچه گربه ترا نخواهد شناخت؟ تو مرا نمی شناسی جرالدين! در آن شبهای دور، قصه ها با تو گفتم، اما قصه خود را هرگز نگفتم. اين داستانی شنيدنی است. داستان آن دلقک گرسنه ای که در پست ترين محلات لندن آواز می خواند و مي رقصيد و صدقه جمع ميکرد. اين داستان من است، من طعم گرسنگی را چشيدهام. من درد بی خانمانی را کشيده ام، وازاينها بيشتر من رنج حقارت آن دلقک دوره گردراکه اقيانوسی ازغرور در دلش موج می زند،اماسکه صدقه رهگذرخودخواهی آنرامی خشکاند احساس کرده ام، با اينهمه من زنده ام و از زندگان پيش از آنکه بميرند نبايد حرفی زد.
داستان من بکار تو نمي آيد، از تو حرف بزنيم، بدنبال نام تو نام من هست، چاپلين! با همين نام چهل سال بيشتر مردم روی زمين را خنداندم و بيشتر ار آنچه آنان خنديدند خود گريستم، جرالدين! در دنيايی که تو زندگی می کنی، تنها رقص و موسيقی نيست، نيمه شب هنگامی که از سالن پرشکوه تئاتر بيرون ميايي آن تحسين کنندگان ثروتمند را يکسره فراموش کن، اما حال آن راننده تاکسی را که ترا بمنزل می رساند بپرس، حال زنش را هم بپرس، و اگرآبستن بود و اگر پولی برای خريدن لباسهای بچه اش نداشت، پنهانی پولی در جيب شوهرش بگذار! به نماينده خودم در بانک پاريس دستور داده ام، فقط اين نوع خرج های ترا بی چون و چرا قبول کند، اما برای خرجهای ديگرت بايد صورت حساب بفرستی.
گاه به گاه با اتوبوس يا مترو شهر را بگرد، مردم را نگاه کن، زنان بيوه و کودکان يتيم را نگاه کن، و دست کم روزی يکبار با خود بگو، "من هم يکی ازآنان هستم". بله تو يکی از آنها هستی دخترم نه بيشتر! هنر پيش از آنکه دو بال دور پرواز به انسان بدهد، اغلب دو پای اورانيز می شکند. وقتی به آنجا رسيدی که يک لحظه خود را برتر از تماشاگران خويش بدانی، همان لحظه صحنه را ترک کن و با اولين تاکسی خودت را به حومه پاريس برسان، من آنجا را خوب می شناسم، از قرنها پيش آنجا گهواره کوليان بوده است، در آنجا رقاصه هايی مثل خودت خواهی ديد زيباتر از تو! چالاک تر از تو! و مغرورتر از تو! آنجا ازنور کورکننده نورافکن های تئاتر شانزه ليزه خبری نيست، نور افکن رقاصان کولی تنها نور ماه است. نگاه کن، خوب نگاه کن، آيا بهتر از تو نمی رقصند؟! اعتراف کن دخترم هميشه کسی هست که بهتر از تو می رقصد، هميشه کسی هست که بهتر از تو ميزند، و اين را بدان که در خانواده چارلی هرگزکسی آن قدر گستاخ نبوده است که به يک کالسکه ران، يا يک گدای کنار رود سن ناسزايی بگويد.

من خواهم مردو تو خواهی زيست. اميد من آنست که هرگز در فقر زندگی نکنی، همراه اين نامه يک چک سفيد برايت می فرستم، هر مبلغی که می خواهی بنويس و بگير، اما هميشه وقتی دو فرانک خرج می کنی با خود بگو سومين سکه مال من نيست، اين بايد مال يک مرد گمنام باشد که امشب به يک فرانک نياز دارد. جستجويی لازم نيست، اين نيازمندان گمنام را اگر بخواهی همه جا خواهی يافت. اگر از پول و سکه با تو حرف ميزنم براي آن است که از نيروی فريب و افسون اين بچه های شيطان خوب آگاهم، من زمانی دراز در سيرک می زيسته ام و هميشه و هر لحظه بخاطر بندبازانی که از ريسمانی بس نازک راه مي روند نگران بوده ام، اما اين حقيقت را با تو بگويم دخترم، مردمان، روی زمين استواربيشتر از بندبازان روی ريسمان نااستوار سقوط ميکنند، شايد شبی درخشش گران بهاترين الماس اين جهان ترا فريب دهد، آن شب اين الماس، ريسمان نااستوار تو خواهد بود و سقوط تو حتمی است. شايد روزی چهره زيبايی ترا گول زند و آن روز تو بندبازی ناشی خواهد بود و بندبازان ناشی هميشه سقوط مي کنند، دل به زر و زيور نبند، زيرا بزرگترين الماس اين جهان آفتاب است و اين الماس بر گردن همه مي درخشد اما اگر روزی دل به آفتاب چهره مردی بستی، با او يک دل باش، به مادرت گفته ام در اين باره برايت نامه ای بنويسد. او عشق را بهتر از من می شناسد. او برای تعريف يک دلی شايسته تر از من است.

کار تو بس دشوار است اين را ميدانم، به روي صحنه جز تکه اي حرير نازک چيزي تن تو را نمي پوشاند ، به خاطر هنر می توان عريان روی صحنه رفت و پوشيده تر و پاکيزه تر بازگشت، اما هيچ چيز و هيچ کس ديگر در اين دنيا نيست که شايسته آن باشد. برهنگی بيماری عصر ماست. من پيرمردم و شايد که حرفهای خنده آور می زنم، اما به گمان من تن عريان تو بايد مال کسی باشد که روح عريان اش را دوست مي داري، بد نيست اگر، انديشه تو دراين باره مال ده سال پيش باشد، مال دوران پوشيدگی، نترس اين دهسال تو را پيرتر نخواهد کرد. به هر حال اميدوارم تو آخرين کسی باشی که تبعه جزيره لختی ها می شود. مي دانم که پدران و فرزندان هميشه جنگ جاودانی با يکديگر دارند. با انديشه های من جنگ کن دخترم، من از کودکان مطيع خوشم نمی آيد، با اين همه پيش از آنکه اشک های من اين نامه را تر کند می خواهم يک اميد به خود بدهم. امشب شب نوئل است، شب معجزه است و اميدوارم معجزه ای رخ بدهد تا تو آنچه را که من به راستی مي خواستم بگويم دريافته باشی، چارلی ديگر پير شده است. جرالدين! دير يا زود بايد به جاي آن جامه های رقص، روزی هم لباس عزا بپوشی و بر سر مزار من بيايی. حاضر به زحمت تو نيستم، تنها گاه گاهی چهره خود را در آيينه ای نگاه کن آن جا مرا نيز خواهی ديد، خون من در رگهای توست و اميدوارم حتی آن زمان که خون دررگهای من مي خشکد، چارلی را، پدرت را فراموش نکني، من فرشته نبودم اما تا آنجا که در توان من بود تلاش کردم، تا "آدم" باشم، تو نيز تلاش کن که حقيقتا "آدم" باشی. رويت را می بوسم.
سوييس، دومين ساعت از 8767 ساعت سال 1963

نوشته شده توسط در سه شنبه 1386/07/17 |